Υπογονιμότητα ονομάζεται η δυσκολία ενός ζευγαριού να τεκνοποιήσει μετά από ένα έτος τακτικών σεξουαλικών επαφών (3-4 φορές εβδομαδιαίως) χωρίς τη χρήση αντισύλληψης.

Υπολογίζεται ότι το 8 – 12% των ζευγαριών σε αναπαραγωγική ηλικία παγκοσμίως δυσκολεύεται να συλλάβει παιδί και τα αίτια αυτής της υπογονιμότητας μπορεί να οφείλονται σε γυναικείο ή αντρικό παράγοντα ή ακόμα και σε συνδυασμό τους. Υπάρχει βέβαια και ένα ποσοστό 20 – 30 % των ζευγαριών που υποφέρουν από ανεξήγητη υπογονιμότητα.

Η λύση στα προβλήματα υπογονιμότητας βρίσκεται στις μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής IVF—ART οι οποίες εμφανίστηκαν πριν από 40 χρόνια με σκοπό την ανάκτηση ωαρίων σε γυναίκες με μπλοκαρισμένες σάλπιγγες και έκτοτε έχουν εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να εφαρμόζονται για την παράκαμψη των περισσότερων αιτιών υπογονιμότητας.

Ανδρική υπογονιμότητα

Ο ανδρικός παράγοντας συμμετέχει σε ποσοστό 20-30% των περιστατικών υπογονιμότητας παγκοσμίως. Η ποιότητα του σπέρματος περιγράφεται από τις παραμέτρους:

Όγκος/ Συγκέντρωση /Κινητικότητα /Μορφολογία

Διαφοροποιήσεις αυτών των παραμέτρων κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα υποδηλώνουν μειωμένη ικανότητα του δείγματος να γονιμοποιήσει τα ωάρια της συντρόφου με τη σεξουαλική επαφή.

Παρεκκλίσεις των παραμέτρων μπορεί να οφείλονται σε:

• λοιμώξεις που προκαλούνται από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα
• φλεγμονές στα γεννητικά όργανα
• ενδοκρινολογικά – ορμονικά αίτια
• απόφραξη που παρεμποδίζει την μεταφορά των σπερματοζωαρίων από το σημείο παραγωγής (όρχεις) στο σημείο εκσπερμάτισης
• τραυματισμό γεννητικών οργάνων
• έκθεση σε ραδιενέργεια / χημικές ουσίες
• κάπνισμα / κατανάλωση αλκοόλ
• προβλήματα στύσης / εκσπερμάτισης

Ο έλεγχος της αντρικής υπογονιμότητας καλύπτεται από τις εξής εξετάσεις: Σπερμοδιάγραμμα/Καλλιέργεια σπέρματος (μόλυνση-φλεγμονή)/ Ανάλυση αίματος (ορμονικό προφίλ)/ Ψηλάφιση όρχεων

Γυναικεία Υπογονιμότητα

Ο γυναικείος παράγοντας υπογονιμότητας συμμετέχει σε ποσοστό 50% των περιστατικών υπογονιμότητας παγκοσμίως και μπορεί να οφείλεται στα εξής αίτια:

• Ηλικία: Η γονιμότητα των γυναικών φθίνει με το πέρας του χρόνου και ιδιαίτερα μετά το 35ο έτος της ηλικίας τους.
• Παχυσαρκία: Τα λιποκύτταρα είναι πηγές παραγωγής οιστρογόνων τα οποία σε υψηλά επίπεδα λειτουργούν σαν αντισύλληψη.
• Ορμονικές διαταραχές: Μεταβολή στην παραγωγή και έκκριση των ορμονών που ρυθμίζουν τον θυρεοειδή και τον αναπαραγωγικό κύκλο της γυναίκας σχετίζεται με δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης συνήθως με τη μορφή ανωορρηκτικών κύκλων (υπερ – θυρεοεδισμός, υπερπρολακτιναιμία/ σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών).
• Πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια: 1/1000 γυναίκες κάτω των 30 και 1/100 γυναίκες κάτω των 40 παρουσιάζει πρώιμη απώλεια της φυσιολογικής λειτουργίας των ωοθηκών (πρώιμη εμμηνόπαυση).
• Ανατομικές δυσπλασίες:
  • Μπλοκάρισμα σαλπίγγων (αδυναμία ‘’συνάντησης’’ ωαρίου – σπερματοζωαρίου) λόγω φλεγμονής ή ενδομητρίωσης
  • Μήτρα όπου δεν μπορεί να εμφυτευτεί ή να συντηρηθεί το έμβρυο.
• Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα: Χλαμύδια, έρπητας, γονόρροια κ.α. τείνουν να προκαλούν φλεγμονές, συμφήσεις και φραγμούς στο αναπαραγωγικό σύστημα.
• Χημειοθεραπεία: Προκαλεί σοβαρή και ίσως μη αναστρέψιμη βλάβη στο περιεχόμενο των ωοθηκών.
• Κακές συνήθειες: Κάπνισμα, κατανάλωση αλκοόλ έχουν σχετιστεί έντονα με την πρόκληση υπογονιμότητας.

Όσον αφορά των έλεγχο της γυναικείας υπογονιμότητας ο θεράποντας ιατρός θα χρειαστεί το οικογενειακό ιστορικό της ασθενούς για τυχόν κληρονομικές παθήσεις, πληροφορίες για τη σταθερότητα του κύκλου της, ορμονικές εξετάσεις, υπερηχογραφικό έλεγχο των αναπαραγωγικών οργάνων. Σε δεύτερο χρόνο ίσως χρειαστούν πιο επεμβατικές εξετάσεις όπως σαλπιγγογραφία.

Λύσεις

Προσπαθώντας για την επίτευξη εγκυμοσύνης έχοντας πια διαγνώσει την ύπαρξη υπογονιμότητας σε ένα ζευγάρι:

• Παρακολούθηση ωορρηξίας με υπερηχογραφικό έλεγχο και προγραμματισμένες επαφές
• Σπερματέγχυση (επεξεργασία σπέρματος και απευθείας έγχυση στην μήτρα της συντρόφου)
• Προσπάθεια σε φυσικό κύκλο (λήψη ωαρίου/σπερματοζωαρίων και γονιμοποίηση στο εργαστήριο – τοποθέτηση γονιμοποιημένου ωαρίου κατευθείαν στη μήτρα της γυναίκας)
• Προσπάθεια με διέγερση ωοθηκών (διέγερση ωοθηκών για την παραγωγή περισσότερων του ενός ωαρίων προς γονιμοποίηση)

Διατήρηση Γονιμότητας

Όσον αφορά άτομα που πρόκειται να υποβληθούν σε οποιουδήποτε τύπου χημειοθεραπείες ή θεραπείες με ακτινοβολία, η κατάψυξη γαμετών είναι απαραίτητη για την συντήρηση της μελλοντικής τους γονιμότητας.

Το ίδιο ισχύει για γυναίκες με σημάδια πρώιμης εμμηνόπαυσης ή γυναίκες που θέλουν να αναβάλλουν την προσπάθεια για τεκνοποίηση μετά το 35ο έτος της ηλικίας τους.

Συμβουλή…

Οποιοδήποτε ανησυχητικό σημάδι είτε σε γυναίκες (π.χ. ασταθείς ωορρηκτικοί κύκλοι) είτε σε άνδρες (π.χ. τραυματισμοί στα γεννητικά όργανα) είτε αποτυχία σύλληψης μετά από συστηματική προσπάθεια ενός ζευγαριού (1 χρόνο χωρίς προφυλακτικό) είναι αρκετό για να συμβουλευτείτε τον θεράποντα ιατρό σας και να διερευνήσετε πιθανά αίτια υπογονιμότητας το νωρίτερο δυνατό.

Ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων.

Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων αποτελεί μια ομάδα περισσότερων από 150 σχετικών τύπων ιών.  Περίπου 40 τύποι του ιού επιδρούν στα γεννητικά όργανα και των δύο φύλων. Πλέον ο σεξουαλικά μεταδιδόμενος HPV προσβάλλει σε μεγαλύτερη συχνότητα από τον έρπητα και αποτελή τη συνηθέστερη ένδειξη στα αποτελέσματα ενός Τεστ Παπανικολάου.

Δράση

Ο συγκεκριμένος ιός δρα προσβάλλοντας επιθηλιακά κύτταρα του γυναικείου κόλπου, αιδοίου, τραχήλου αλλά και του πέους των ανδρών. Η μετάδοση του ιού πραγματοποιείται με άμεση επαφή μέσω εκδορών του επιθηλίου των γεννητικών οργάνων, των σωματικών υγρών ή των βλεννογόνων κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής. Ο ιός μπορεί να παραμείνει αδρανής για μήνες ή ακόμα και χρόνια και για αυτό μπορεί να μεταδοθεί και από άτομα – φορείς που δεν εκφράζουν συμπτώματα του ιού.

Συμπτώματα

Η συμπτωματολογία του ιού HPV στις γυναίκες περιλαμβάνει εμφανή κονδυλώματα στο αιδοίο, εφηβαίο και περιπρωκτική περιοχή, αλλά και κρυφά κονδυλώματα σε κόλπο και τράχηλο που εντοπίζονται μόνο ύστερα από εξέταση στο γυναικολόγο. Επίσης ο HPV κατηγορείται για πολλές μορφές καρκίνου όπως αυτός του τραχήλου της μήτρας, του αιδοίου, του κόλπου και της περιπρωκτικής χώρας.

Πρόληψη

Η πρόληψη από τον HPV περιλαμβάνει κυρίως τη χρήση προφυλακτικού κατά τη διάρκεια των σεξουαλικών επαφών, την πραγματοποίηση εμβολίων κατά του ιού (ένα τετραδύναμο και ένα διδύναμο) και φυσικά τον τακτικό προληπτικό γυναικολογικό έλεγχο μέσω της εξέτασης Τεστ Παπανικολάου και κολποσκόπησης.

Θεραπεία

Ο κάθε τύπος HPV είναι διαφορετικός και χρειάζεται εξειδικευμένη μεταχείριση, για αυτό οι φορείς οφείλουν να συμβουλεύονται τους θεράποντες ιατρούς τους για την θεραπεία τους.

Η διατροφή μιας γυναίκας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης οφείλει να καλύπτει τις ανάγκες της ίδιας μα και του αναπτυσσόμενου μέσα της εμβρύου.

Η βρώση ωμών φαγητών είτε πρόκειται για ψάρια και θαλασσινά είτε για  κρέας και αυγά πρέπει να αποφεύγεται γιατί ενέχει την πιθανότητα μόλυνσης από παθογόνους μικροοργανισμούς (βακτήρια σαλμονέλας, βακτήριο listeria), τα οποία όμως εξοντώνονται από τη θερμική επεξεργασία κατά τη διάρκεια του μαγειρέματος.

Ψάρια με υψηλή συγκέντρωση βαρέων μετάλλων όπως το σκουμπρί, ο λευκός τόνος κονσέρβας και ο ξιφίας που περιέχουν υψηλή συγκέντρωση υδραργύρου πρέπει να λείπουν από την διατροφή μιας εγκύου αφού έχουν ενοχοποιηθεί για βλάβες στο νευρικό σύστημα και τον εγκέφαλο του εμβρύου.

Λαχανικά και φρούτα αν δεν είστε σίγουροι ότι έχουν πλυθεί με την κατάλληλη προσοχή γιατί ενέχει ο κίνδυνος της τοξοπλάσμωσης.

Μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά (συμπεριλαμβανομένων μαλακών τυριών) πρέπει να αφαιρούνται από τη δίαιτα μιας εγκύου και να αντικαθίστανται από παστεριωμένα αφού στα πρώτα η απουσία βρασμού του γάλατος επιτρέπει τη μετάδοση παθογόνων βακτηρίων (π.χ. listeria).

Η κατανάλωση συκωτιού κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχει κατηγορηθεί για πρόκληση τερατογένεσης στα έμβρυα λόγω της αυξημένης του συγκέντρωσης σε βιταμίνη Α.

Η κατανάλωση τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη πρέπει να περιλαμβάνονται στην διατροφή μιας εγκύου με μέτρο.

Η κατανάλωση καφεΐνης και γενικότερα τα καφεΪνούχα ποτά είναι συνδεδεμένα με την γέννηση λιποβαρών μωρών αλλά και με την πρόκληση αποβολών για αυτό πρέπει η μέλλουσα μητέρα να συμβουλεύεται τον θεράποντα μαιευτήρα της για την επιτρεπόμενη κατανάλωση καφέ στην καθημερινότητα της.

Η πόση αλκοόλ κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης πρέπει να διακόπτεται ριζικά αφού η βιβλιογραφία την συνδέει άμεσα με προβλήματα υγείας και ανάπτυξης του εμβρύου, με δυσλειτουργίες ποικίλων οργάνων του εμβρύου όπως και με  πρόωρο τοκετό και λιποβαρή μωρά.

Στην επόχή μας πολλές γυναίκες καθυστερούν την δημιουργία απογόνων για ποικίλους λόγους, όμως με την πάροδο του χρόνου η ποσότητα και ποιότητα των ωαρίων που διαθέτει μια γυναίκα για την επίτευξη μιας εγκυμοσύνης και την γέννηση ενός υγιούς απογόνου μειώνεται εκθετικά.

Κάποιοι από τους λόγους είναι κοινωνικοί και αφορούν την επίτευξη καριέρας και την εύρεση του κατάλληλου συντρόφου.

Αντιμέτωπες με μείωση της γονιμότητας τους έρχονται και καρκινοπαθείς γυναίκες που υποβάλλονται σε επίπονες θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία και η θεραπεία με ακτινοβολία, οι οποίες συχνά προκαλούν ανεπανόρθωτη ζημιά στην αποθήκη ωαρίων μιας γυναίκας. Επίσης η χειρουργική αφαίρεση των ίδιων των ωοθηκών σε περιπτώσεις παρουσίας όγκου προφανώς εξαλείφει την πιθανότητα παραγωγής ωαρίων.

Τέλος γυναίκες που έχουν διαγνωσθεί με πρόωρη εμμηνόπαυση αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα υπογονιμότητας τα οποία συνεχώς οξύνονται.

Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δίνει ελπίδα σε αυτές τις γυναίκες με την διαδικασία λήψης και κρυοσυντήρησης ωαρίων. Με αυτό τον τρόπο η γονιμότητα μιας γυναίκας διατηρείται σταματώντας το χρόνο για τους θηλυκούς γαμέτες την μέρα που πραγματοποιήθηκε η διαδικασία.

Η βιβλιογραφία και η πρακτική εφαρμογή στις μονάδες εξωσωματικής γονιμοποίησης ανά τον κόσμο δείχνει ότι οι μέθοδοι κρυοσυντήρησης και απόψυξης των ωαρίων πλέον έχουν υψηλά ποσοστά επιβίωσης των ωαρίων. Οι στατιστικές επίσης δηλώνουν πως τα κατεψυγμένα ωάρια έχουν σήμερα σημαντικές πιθανότητες να παράγουν έμβρυα ικανά για την επίτευξη εγκυμοσύνης και την  γέννηση ενός υγιούς απογόνου. Φυσικά στα στατιστικά δεδομένα αυτά παίζει σημαντικό ρόλο η ηλικία της γυναίκας όταν πραγματοποιήθηκε η διαδικασία της κατάψυξης.

Γυναίκες που ανήκουν σε οποιαδήποτε από αυτές τις ομάδες οφείλουν να συμβουλευτούν τον θεράποντα γυναικολόγο τους για να τους συμβουλεύσει καταλλήλως.